• रवीन्द्र माकाजू । मान्छेका रहर कस्ता कस्ता हुन्छन् भन्ने प्रश्नको उत्तरमा एक उदाहरण बनेका छन् ८० वर्षिय फोटोग्राफर शम्भुरत्न शाक्य । १६ वर्षको कलिलो उमेर देखि आजसम्म यही फोटो पेशा, व्यवसायमा संलग्न छन् शाक्य । उनले सञ्चालन गरेको ओरियन्ट फोटो हाउसले ६० वर्ष पूरा गरेको छ ।

उनी अझै थाकेका छैनन् । लाग्छ– उनी मृत्युले नसमातेसम्म यही पेशामा सक्रिय हुन चाहन्छन् । साथमा क्यामेरा बोक्छन् – कतै बाटोमा मनपरेको दृश्य देख्नासाथ क्यामेरामा कैद गरिहाल्छन् ।

उनले आफ्नो शुरुवाती दिनको सम्झना गर्दै भने– मेरो घर अगाडि खेमनारायण श्रेष्ठको फोटो पसल थियो । मैले उनीसँग नै यो व्यवसाय सिकें । उनीसँगै २०१६ सालबाट फोटो खिच्न थालें । पछि पृथ्वीनारायण कलेजका प्रिन्सिपल जर्ज जोनले मलाई फोटो स्टुडियो खोल्न पे्ररणा दिए । त्यसबेला कलेजमा भर्ना हुन पासपोर्ट साइजको फोटो राख्नुपर्दथ्यो । २०२१ सालमा मैले विधिवत रूपमा ओरियण्ट फोटो हाउस सञ्चालन गरें ।

फोटो हाउस खोलेको केही समय पछि पोखरामा फोटोग्राफर संघ गठन गरी आफू स्वयं अध्यक्ष बनेर संस्थागत रूपमा केही कामको थालनी गरे । उनी आफूभन्दा माथिको अग्रज फोटोग्राफरलाई सम्मान गर्न पछि पर्दैनन् र भन्दछन्– वास्तवमा पोखराका फोटोग्राफरहरूको इतिहास त्यति लामो नभएपनि हामीले जगन्नाथ उलक, भेषरत्न शाक्य, कृष्णकुमार वैद्य, खेमनारायण श्रेष्ठको योगदानलाई जीवन्त राख्न सक्नुपर्छ ।

पहिला पहिला फोटोग्राफरहरूको ठूलो महत्व थियो । सबैका हातमा क्यामेरा हुँदैनथ्यो । दरबारबाट फोटो खिच्न बोलाउँथे । मैले राजा महेन्द्रले बालमन्दिर उद्घाटन गरेको फोटो संभवत २०२५ सालमा खिचेको थिएँ । पछि राजा वीरेन्द्र पोखरा भ्रमणमा आउँदा केही ऐतिहासिक फोटोहरू अझै सुरक्षित राखेको पनि छु उनले ती पुराना दिन कोट्याउँदै भने ।

समयको गति सँगै अहिले क्यामेराको युग हराएको छ । सामाजिक सञ्जालमा थरिथरिका फोटो हेर्न पाइन्छ । कतिले फोटो स्टुडियो पसल बन्द गर्दै अन्य विकल्प खोजेको प्रसङ्ग कोट्याउँदै भने– मैले यस्तो विषम परिस्थितिमा पनि विशुद्ध रूपमा फोटोग्राफर पेशा नै अपनाएको छु । यही पेशाबाट जीवन निर्वाह पनि गरेको छु ।

यति लामो पेशा सञ्चालन गरी कही कतैबाट पुरस्कारमा सम्मानको व्यवस्था पनि भयो कि भन्ने प्रश्नमा उनले भने– मलाई फोटोग्राफर संघको संस्थापक अध्यक्षका नाताले उक्त संघले सम्मानपत्र दिएको छ । अरू निकायको भने ध्यान गएको छैन ।
एउटा व्यवसायिक फर्म ६० वर्षसम्म निरन्तर सञ्चालन हुनु कम चानचुने विषय हो त भन्ने प्रश्नमा उनले उत्तर दिए– यसको जवाफ मैले भन्दा पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ जस्ता संस्थाले दिँदा झनै राम्रो हुन्छ कि ?

वि.सं. २००० सालमा पोखराको तेर्सापट्टीाम जन्मिएका शम्भुरत्न शाक्य ११ वर्षको उमेरमा पोखरा पब्लिक स्कुलमा एकैपटक ३ कक्षामा भर्ना भएका थिए । विभिन्न उतारचढाव बिच उनले २०२० सालमा एस.एल.सी परीक्षा दिए । पास भै पृथ्वीनारायण कलेज पढे । त्यतिबेला उनलाई ठाउँ ठाउँबाट राम्रा जागिरको अफर पनि आयो । उनले सोचे– म स्वावलम्बी बन्नका लागि आफ्नै स्वतन्त्र व्यवसाय गर्छु । उनले २०२१ सालमा खोलेको ओरियन्ट फोटो हाउस अझैसम्म पनि चलेको छ । उनले धेरैको फोटो खिचे । धेरैको सेवा गरे । धेरैका नजरमा उनी वरीष्ठ फोटोग्राफर हुन् । उनले फोटोका माध्यमबाट पोखराको प्रचार प्रसार गरेका छन् । यस अर्थमा उनको योगदान पनि कम महत्वपूर्ण छैन ।

शाक्य पोखराका एक संस्कृतिकर्मी पनि हुन् । उनले पोखरामा निकालिने बाघजात्रामा राजाको भूमिका पनि खेलेका थिए । उनले पोखरामा प्रदर्शन हुने गाईजात्रा, भैरवजात्रा आदि जात्रापर्वमा सहभागी हुन्छन् । उनको फोटो स्टुडियोमा पोखराका प्राय सबै पुराना फोटोहरू देख्न पाइन्छ । वास्तवमा उनी पोखराका एक वरीष्ठ कलाकर्मी पनि हुन् ।