मन्त्रिपरिषदका निर्णय बमोजिम सरकारले वेपत्ता पारिएका व्यक्तिको छानबिन, सत्य निरुपण तथा मलपिलाप आयोग ऐन २०७१ लाई संशोधन गर्न बनेको विधेयक संसद सचिवालयमा दर्ता गराएको हो ।
दर्ता भएको विधेयक दुई दिनभित्रै सबै सदस्यहरुलाई वितरण गरिने संसद सचिवालयका सूचना अधिकारी दशरथ धमलाले जानकारी दिए । सरकारी विधेयक भएकाले पाँच दिनपछि मात्रै संसदमा पेश हुन सक्ने व्यवस्था गरेको उनले बताए ।
प्रतिनिधिसभाको कार्यव्यवस्था परामर्श समिति गठन नभएको अवस्थामा सभामुखले दलहरुसँग परामर्श गरेर प्रतिनिधिसभाको आगामी कुनै बैठकमा बिधेयक पेश हुन सक्ने धमलाले बताए ।
यसअघि बिहीबार नै बसेको मन्त्रिपरिषद बैठकले उक्त विधेयक संघीय संसदमा पेश गर्ने निर्णय गरेको थियो । विधेयकमा आयोगको अवधि २ वर्ष राखिएको छ ।
यस्ताे छ संसदमा दर्ता भएकाे विधेयक
फऩेत्ता ऩाङ्चयएका व्मङ्ञिको छानङ्झफन, सत्म ङ्झनरुऩण तथा भरे ङ्झभराऩ आमोग ऐन, २०७१ राई
सॊशोधन गन नफनके ो ङ्जिधेमक
प्रस्तािना: फेऩत्ता ऩाङ्चयएका व्मङ्ञिको छानङ्झफन, सत्म ङ्झनरुऩण तथा भेरङ्झभराऩ आमोग ऐन, २०७१ राई
सॊशोधन गनन िाञ्छनीम बएकारे,
सङ घीम सॊसदरेमो ऐन फनाएको छ ।
१. सॊङ्ञऺप्त नाभ य प्रायम्ब: (१) मस ऐनको नाभ “फेऩत्ता ऩाङ्चयएका व्मङ्ञिको छानङ्झफन, सत्म ङ्झनरुऩण तथा
भेरङ्झभराऩ आमोग (तेस्रो सॊशोधन) ऐन, २०७९” यहेकोछ ।
(२) मो ऐन तरुङ्टन्त प्रायम्ब हनङ्टेछ ।
२. फऩेत्ता ऩाङ्चयएका व्मङ्ञिको छानङ्झफन, सत्म ङ्झनरुऩण तथा भरे ङ्झभराऩ आमोग ऐन, २०७१ को दपा 2 भा
सॊशोधन : फेऩत्ता ऩाङ्चयएका व्मङ्ञिको छानङ्झफन, सत्म ङ्झनरुऩण तथा भेरङ्झभराऩ आमोग ऐन, २०७१
(मस ऩङ्झछ “भूर ऐन” बङ्झनएको) को दपा २ को,—
(१) खण्ड (छ) भा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरुको सट्टा “भानि
अङ्झधकायको उल्रङ्घन िा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरू याङ्ञखएका
छन्।
(२) खण्ड (ज) भा यहेका “भत्ृमङ्टबएको” बङ्ङेशब्दहरु ऩङ्झछ “िा फेऩत्ता ऩाङ्चयएको” बङ्ङेशब्दहरु
याखी सोही खण्डको ठाउॉ ठाउॉभा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको” बङ्ङे
शब्दहरूको सट्टा “भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन िा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको”
बङ्ङे शब्दहरू याङ्ञखएका छन्।
(३) खण्ड (झ) को सट्टा देहामको खण्ड (झ) याङ्ञखएको छ:-
“(झ) “भन्रारम” बङ्ङारे नेऩार सयकायको कानून, न्माम तथा सॊसदीम भाङ्झभरा भन्रारम
सम्झनङ्टऩछन ।”
(४) खण्ड (ञ) को सट्टा देहामको खण्ड (ञ) याङ्ञखएको छ:-
“(ञ) “भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन” बङ्ङारे सशस्त्र न्दन्न्दको मभभा ङ्झन्शस्त्र व्मङ्ञि िा
जनसभदङ्टाम ङ्जिरुद्ध रङ्ञऺत गयी िा मोजनािद्ध रुऩभा गङ्चयएको देहामको कङ्टनै कामन
सम्झनङ्टऩछन:-
(१) हत्मा,
(२) मौनजन्म ङ्जहॊसा,
(३) शायीङ्चयक िा भानङ्झसक मातना,
(४) अऩहयण तथा शयीय फन्धक फनाउन,े
(५) गैय कानूनी थनङ्टाभा याख्न,े
(६) कङ्टटऩीट गने, अङ्गबङ्ग िा अऩाङ्ग फनाउन,े
(७) व्मङ्ञिगत िा सािजन ङ्झनक सम्ऩङ्ञत्त रटङ्टऩाट, कब्जा, तोडपोड िा
आगजनी गने,
2
(८) घयजग्गाफाट जफजनस्ती ङ्झनकारा िा अन्म कङ्टनैङ्जकङ्झसभफाट ङ्जिस्थाऩन
गने, िा
(९) अन्तयानङ्जिम भानि अङ्झधकाय िा भानिीम कानून ङ्जिऩयीत गङ्चयएका
जनङ्टसकङ्टै अभानिीम काम।न ”
(५) खण्ड (ञ) ऩङ्झछ देहामको खण्ड (ञ१) थङ्जऩएको छ:-
“(ञ१) “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङारेसशस्त्र न्दन्न्दको मभभा ङ्झन्शस्त्र व्मङ्ञि
िा जनसभदङ्टाम ङ्जिरुद्ध रङ्ञऺत गयी िा मोजनािद्ध रुऩभा गङ्चयएको देहामको कङ्टनैकामन
सम्झनङ्टऩछन:-
(१) मङ्टय मातना ङ्छदई िा ङ्झनभभन ताऩूिकन ज्मान भायेको,
(२) जफजनस्ती कयणी,
(३) जफजस्न ती व्मङ्ञि फेऩत्ता ऩानेकाम,न
(४) अभानिीम िा मङ्टयताऩिूकन ङ्छदएको मातना ।”
(६) खण्ड (ट) ङ्ञझङ्जकएको छ ।
(७) खण्ड (ठ) ऩङ्झछ देहामको खण्ड (ठ१) थङ्जऩएको छ्-
“(ठ१) “ङ्जिशेष अदारत” बङ्ङारेदपा २९क. फभोङ्ञजभको ङ्जिशषे अदारत सम्झनङ्टऩछन ।”
३. भूर ऐनको दपा ३ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा ३ को उऩदपा (१) भा यहेका “भानि
अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरूको सट्टा “भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन तथा भानि
अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरू याखी सोही उऩदपाभा यहेका “त्मस्तो घटनासॉग
सम्फङ्ञन्धत गम्बीय अऩयाधभा” बङ्ङे शब्दहरूको सट्टा “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनभा” बङ्ङे
शब्दहरू याङ्ञखएका छन्।
४. भूर ऐनको दपा ६ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा ६ को सट्टा देहामको दपा ६ याङ्ञखएको छ्-
“६. ऩदािङ्झध् (१) मो दपा प्रायम्ब बए ऩङ्झछ ङ्झनमिङ्ट हनङ्टेअध्मऺ तथा सदस्मको ऩदािङ्झध ङ्झनमङ्ञङ्टि
बएको ङ्झभङ्झतरेदईङ्ट िषकन ो हनङ्टेछ ।
(२) उऩदपा (१) भा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन अध्मऺ िा सदस्मभा
कामऺन भताको अबाि बएभा िा ङ्झनजरे ऩद अनकङ्टूरको आचयण नगयेभा सोको छानङ्झफन गनन
नेऩार सयकायरे ऩिून प्रधानन्मामाधीशको सॊमोजकत्िभा तीन सदस्मीम एक छानङ्झफन सङ्झभङ्झत
गठन गनेछ ।
(३) उऩदपा (२) फभोङ्ञजभको छानङ्झफन सङ्झभङ्झतरे छानङ्झफन गयी त्मस्तो अध्मऺ िा
सदस्मराई ऩदफाट हटाउन ङ्झसपाङ्चयस गयेभा नेऩार सयकायरे त्मस्तो अध्मऺ िा सदस्मराई
ऩदफाट हटाउनेछ ।
तय ऩदफाट हटाउनङ्टअङ्ञघ त्मस्तो अध्मऺ िा सदस्मराई सपाई ऩशे गनेभौका ङ्छदनङ्ट
ऩनेछ ।
(४) मस दपा फभोङ्ञजभको छानङ्झफन सम्फन्धी अन्म व्मिस्था तोङ्जकए फभोङ्ञजभ
हनङ्टेछ ।”
3
५. भूर ऐनको दपा ७ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा ७ को उऩदपा (१) को,-
(१) खण्ड (ख१) को सट्टा देहामको खण्ड (ख१) याङ्ञखएको छ्-
“(ख१) दपा ६ को उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ ऩदािङ्झध सभाप्त बएभा,”
(२) खण्ड (ग) भा यहेका “दपा ६ को उऩदपा (२) फभोङ्ञजभ ङ्झनज आपू फहार यहेको” बङ्ङे
शब्दहरुको सट्टा “दपा ६ को उऩदपा (३) फभोङ्ञजभ” बङ्ङेशब्दहरु याङ्ञखएका छन्।
६. भूर ऐनको दपा १३ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा १३ को,-
(१) उऩदपा (१) को खण्ड (क) ऩङ्झछ देहामका खण्ड (क१), (क२), (क३) य (क४)
थङ्जऩएका छन्:-
“(क१) भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन तथा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको
प्रिृङ्ञत्त, प्रकृङ्झत, गम्बीयता तथा सशस्त्र न्दन्न्दका मभभा न्दन्न्दका ऩऺहरुरे
गयेका कामकन ो ङ्झफश्लषण गने, े
(क२) भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन तथा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको
फायेभा अन्िेषणको प्रकृमा ङ्झनधानयण गयी सत्म अन्िेषण गने,
(क३) सशस्त्र न्दन्न्दका अन्तङ्झननङ्जहत कायणहरूको ऩङ्जहचान गयी बङ्जिष्मभा भानि
अङ्झधकाय उल्रङ्घन तथा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनका घटना हनङ्ट
नङ्छदने सङ्झङ्टनङ्ञितताको राङ्झग गङ्चयनङ्ट ऩने नीङ्झतगत, कानूनी तथा सॊस्थागत
सधङ्टायको सम्फन्धभा ङ्झसपाङ्चयस गने,
(क४) भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको घटनाभा सॊरग्न व्मङ्ञिराई ऩयीऺण
(बेङ्जटङ) का राङ्झग ङ्झसपाङ्चयस गने,”
(२) ठाउॉ ठाउॉभा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरुको सट्टा “भानि
अङ्झधकायको उल्रङ्घन तथा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरु याङ्ञखएका
छन्।
७. भूर ऐनको दपा १८ भा सॊशोधन् भूर ऐनको दपा १८ को उऩदपा (१) भा यहेका “भानि
अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरुको सट्टा “भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन तथा भानि
अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन ” बङ्ङेशब्दहरु याङ्ञखएका छन्।
८. भूर ऐनको दपा १९ भा सॊशोधन् भूर ऐनको दपा १९ को उऩदपा (१) को सट्टा देहामको
उऩदपा (१) याङ्ञखएको छ्-
“(१) आमोगरे आफ्नो कामन सम्ऩादन गदान ऩीङ्झडतकेङ्ञन्ित, रैंङ्जङ्गकभैरी तथा अऩाङ्गभैरी हनङ्टे
गयी ऩायदशीरुऩभा गननङ्टऩनेछ।”
९. भूर ऐनको दपा २२ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २२ को,-
(१) उऩदपा (१) को सट्टा देहामको उऩदपा (१) याङ्ञखएको छ्-
“(१) ऩीडक िा ऩीङ्झडतरे आमोग सभऺ भेरङ्झभराऩका राङ्झग ङ्झनिेदन ङ्छदएभा
आमोगरे ऩीङ्झडतको स्ितन्र सहभङ्झतभा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन फाहेकका भानि
4
अङ्झधकाय उल्रङ्घनका घटनाका ऩीडक य ऩीङ्झडत ङ्झफच एक आऩसभा भेरङ्झभराऩ गयाउन
सक्नेछ।”
(२) उऩदपा (६) ङ्ञझङ्जकएको छ ।
१०. भूर ऐनभा दपा २२क.थऩ: भूर ऐनको दपा २२ ऩङ्झछ देहामको दपा २२क. थङ्जऩएको छ:-
“२२क. ऩङ्चयऩूयणको अङ्झधकाय: (१) ऩीङ्झडतराई मस ऐन फभोङ्ञजभको ऩङ्चयऩूयण प्राप्त गनेअङ्झधकाय
हनङ्टेछ ।
(२) देहामको कङ्टनैअिस्थारे ऩङ्चयऩूयण प्राप्त गनेऩीङ्झडतको अङ्झधकायभा प्रङ्झतकूर
असय ऩायेको भाङ्झननेछैन:-
(क) ऩीडकको ऩङ्जहचान नबएको,
(ख) ऩीङ्झडत य ऩीडकङ्झफच भेरङ्झभराऩ बएको िा नबएको,
(ग) ऩीडकराई ऺभादान ङ्छदन िा भद्दङ्टा चराउन ङ्झसपाङ्चयस बएको िा
नबएको ।”
११. भूर ऐनको दपा २३ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २३ को,—
(१) उऩदपा (१) को सट्टा देहामको उऩदपा (१) याङ्ञखएको छ्-
“(१) मस ऐन फभोङ्ञजभ प्रायङ्ञम्बक छानङ्झफन गङ्चयसकेऩङ्झछ आमोगरे मथाशीघ्र
ऩीङ्झडतराई भनोसाभाङ्ञजक ऩयाभशन, अन्तङ्चयभ याहत, याहत तथा ऺङ्झतऩूङ्झतन प्रदान गनन,
ऩनङ्टस्थानऩना गनन िा अन्म उऩमिङ्ट व्मिस्था गनन नेऩार सयकाय सभऺ ङ्झसपाङ्चयस गनेछ ।”
(२) उऩदपा (१) ऩङ्झछ देहामका उऩदपा (१क) य (१ख) थङ्जऩएका छन:्-
“(१क) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ ऩङ्चयऩूयणको राङ्झग ङ्झसपाङ्चयस गदान ऩीङ्झडतरे मस ऐन
फभोङ्ञजभको ऩङ्चयऩूयण प्राप्त गयेनगयेको मकीन गयी सोको आधायभा ङ्झसपाङ्चयस गननङ्टऩनेछ ।
(१ख) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ अन्तङ्चयभ याहतको ङ्झसपाङ्चयस गदान जफजनस्ती कयणी,
मौनजन्म ङ्जहॊसा िा मातना ऩीङ्झडतराई प्राथङ्झभकता ङ्छदई ङ्झसपाङ्चयस गननङ्टऩनेछ।”
(३) उऩदपा (२) ऩङ्झछ देहामको उऩदपा (२क) थङ्जऩएको छ:-
“(२क) आमोगरेऩीङ्झडत य ङ्झनजभा आङ्ञित ङ्झनजको ऩङ्चयिायको सदस्म तथा सशस्त्र
न्दन्बफाट प्रबाङ्जित ऺेरका ऩीङ्झडतराई रङ्ञऺत गयी आिश्मकता अनसङ्टाय साभदङ्टाङ्जमक ऩङ्चयऩूयणका
कामनमभ सञ्चारन गनन गयाउन नेऩार सयकाय सभऺ ङ्झसपाङ्चयस गनेछ ।”
(४) उऩदपा (४) य (६) भा यहेका “उऩदपा (१) िा (२) फभोङ्ञजभ” बङ्ङे शब्दहरूको सट्टा
“मस दपा फभोङ्ञजभ” बङ्ङेशब्दहरू याङ्ञखएका छन्।
(५) उऩदपा (५) ङ्ञझङ्जकएकोछ ।
(६) उऩदपा (६) ऩङ्झछ देहामका उऩदपा (७) य (८) थङ्जऩएका छन:्-
“(७) मस दपा फभोङ्ञजभ ऩङ्चयऩूयण उऩरव्ध गयाउॉदा आिश्मकता अनसङ्टाय प्रदेश
सयकाय, स्थानीम तह, साभदङ्टाङ्जमक सॊस्था, ऩीङ्झडतरे गठन गयेका सॊघ सस्था तथा ङ्झनजी
ऺेरसॉग सभेत सहकामन गननसङ्जकनछे ।
5
(८) मस दपा फभोङ्ञजभ ऩङ्चयऩूयणको राङ्झग ङ्झसपाङ्चयस गदान आमोगरे ऩीङ्झडत तथा
ङ्झनजको ऩङ्चयिायको सदस्मको सम्भान, भमानदा तथा रैङ्जङ्गक सॊिेदनशीरता सभेतराई ङ्जिचाय
ऩर्ङ्टमाउनङ्टऩनेछ।”
१२. भूर ऐनभा दपा २३क. थऩ: भूर ऐनको दपा २३ ऩङ्झछ देहामको दपा २३क. थङ्जऩएको छ:-
“२३क. कोष यहने: (१) मस ऐन फभोङ्ञजभ फेऩत्ता ऩाङ्चयएका व्मङ्ञिको छानङ्झफन, सत्म ङ्झनरुऩण
तथा भेरङ्झभराऩ सम्फन्धी कामकन ो राङ्झग एक कोष यहनेछ ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको कोषभा देहामको यकभ यहनेछ :-
(क) नेऩार सयकाय, प्रदेश सयकाय तथा स्थानीम तहफाट प्राप्त यकभ,
(ख) सशस्त्र न्दन्न्दका ऩऺफाट प्राप्त यकभ,
(ग) कङ्टनैस्िदेशी व्मङ्ञि िा सङ्घ सॊस्थाफाट प्राप्त यकभ,
(घ) ङ्जिदेशी सयकाय िा सॊस्था िा अन्तयानङ्जिम सॊस्थाफाट प्राप्त यकभ ।
(३) उऩदपा (२) को खण्ड (घ) फभोङ्ञजभको यकभ प्राप्त गननङ्टअङ्ञघ नेऩार
सयकायको अथन भन्रारमको स्िीकृङ्झत ङ्झरनङ्टऩनेछ ।
(४) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको कोषको यकभ आमोगको छानङ्झफन, याहत,
ऩङ्चयऩूयण तथा मस ऐन फभोङ्ञजभको उद्देश्म ऩूया गनन आिश्मक ऩनेकामभन ा उऩमोग
गङ्चयनेछ ।
(५) उऩदपा (४) फभोङ्ञजभका कामहन रुभध्मे आमोगफाट सम्ऩादन हनङ्टे
कामनका राङ्झग आिश्मक ऩने यकभ आमोगको भागको आधायभा भन्रारमरे
कोषफाट यकभ ङ्झनकासा ङ्छदनछे ।
(६) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको कोष सञ्चारन सम्फन्धभा नीङ्झतगत भागनदशनन
गनन नेऩार सयकायको कानून तथा न्माम भन्रीको सॊमोजकत्िभा तोङ्जकए फभोङ्ञजभका
फढीभा सात सदस्म यहेको एक कोष सञ्चारन ङ्झनदेशक सङ्झभङ्झत यहनेछ ।
(७) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको कोषको सङ्ञचिारम भन्रारमभा यहनेछ ।
(८) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको कोषको सञ्चारन सम्फन्धी अन्म व्मिस्था
तोङ्जकए फभोङ्ञजभ हनङ्टेछ ।”
१३. भूर ऐनको दपा २५ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २५ को,—
(१) उऩदपा (१) भा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरुको सट्टा
“भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरू याङ्ञखएका छन्।
(२) उऩदपा (३) ङ्ञझङ्जकएकोछ ।
(३) उऩदपा (४) भा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरूको सट्टा “भानि
अङ्झधकायको उल्रङ्घन” बङ्ङेशब्दहरु याङ्ञखएका छन्।
१४. भूर ऐनभा दपा २५क. थऩ् भूर ऐनको दपा २५ ऩङ्झछ देहामको दपा २५क. थङ्जऩएको छ्-
“२५क.नीङ्झतगत ङ्झसपाङ्चयस गन न सक्न्े आमोगरेदेहामका ङ्जिषमभा नीङ्झतगत व्मिस्थाका राङ्झग नेऩार
सयकाय सभऺ ङ्झसपाङ्चयस गननसक्नेछ्-
6
(क) सशस्त्र न्दन्न्दको मभभा बएको कङ्टनैघटनाभा ऩयी भत्ृमङ्टबएका, घाईतेतथा अऩाङ्गता
बएका सयङ्टऺाकभी िा ङ्झनजका ऩङ्चयिायका सदस्मराई ङ्झनजहरुरे गयेको मोगदानको
कदय य सम्भानका राङ्झग आिश्मक याहत तथा सहमोग प्रदान गनन,
(ख) सशस्त्र न्दन्न्दको मभभा बएको कङ्टनैघटनाभा ऩयी भत्ृमङ्टबएका, घाईतेतथा अऩाङ्गता
बएका व्मङ्ञि िा ङ्झनजका ऩङ्चयिायका सदस्मराई आिश्मक याहत तथा सहमोग प्रदान
गनन,
(ग) सशस्त्र न्दन्न्दको सभमभा ङ्जिच्छ्याइएका फारुदी सरुङ्टङ (ल्माण्ड भाइन), याङ्ञखएका
ङ्जिष्पोटक ऩदाथनको ङ्जिष्पोटनभा ऩयी भत्ृमङ्टबएका, घाईते तथा अऩाङ्गता बएका
व्मङ्ञि िा ङ्झनजका ऩङ्चयिायका सदस्मराई आिश्मक याहत तथा सहमोग प्रदान
गनन ।”
१५. भूर ऐनको दपा २६ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २६ को,—
(१) दपा २६ को उऩदपा (१) भा यहेका “दपा २५ भा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन”
बङ्ङेशब्दहरु ङ्ञझङ्जकएका छन्।
(२) उऩदपा (२) को सट्टा देहामको उऩदपा (२) याङ्ञखएको छ :-
“(२) उऩदपा (१) भा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन भानि अङ्झधकायको
गम्बीय उल्रङघनभा सॊरग्न व्मङ्ञिराई आमोगरेऺभादानको राङ्झग ङ्झसपाङ्चयस गनेछैन ।”
(३) उऩदपा (४) को खण्ड (क) भा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङे
शब्दहरुको सट्टा “भानि अङ्झधकाय उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरु याङ्ञखएका छन्।
(४) उऩदपा (५) को सट्टा देहामको उऩदपा (५) याङ्ञखएको छ :-
“(५) उऩदपा (३) फभोङ्ञजभ ऺभादानको राङ्झग कङ्टनै ङ्झनिेदन ऩनन आएभा
आमोगरेसो सम्फन्धभा आिश्मक जाॉचफझङ्ट गनेछ ।”
(५) उऩदपा (५) ऩङ्झछ देहामको उऩदपा (५क) थङ्जऩएकोछ :-
“(५क) उऩदपा (५) फभोङ्ञजभ जाचॉ फझङ्ट गदान ऩीङ्झडतराई बएको ऺङ्झत तथा सो
सम्फन्धभा ऩीडकरेआमोग सभऺ व्मि गयेको बनाई सभेतको आधायभा ऩीङ्झडतको स्ितन्र
सहभङ्झतभा ऺभादानको राङ्झग आमोगरेङ्झसपाङ्चयस गनेछ।”
(६) उऩदपा (६) भा यहेका “भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घन” बङ्ङेशब्दहरुको सट्टा “भानि
अङ्झधकायको उल्रङ्घन” बङ्ङे शब्दहरु याङ्ञखएका छन्।
(७) उऩदपा (७) ऩङ्झछ देहामको उऩदपा (७क) थङ्जऩएको छ:-
“(७क) उऩदपा (७) भा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन कङ्टनैऩीडकरेआङ्झथनक
ङ्झफऩङ्ङताको कायण ऩीङ्झडतराई ऺङ्झतऩूङ्झतन ङ्छदन नसक्ने देङ्ञखएभा आमोगरे ऩीङ्झडतरे ऩाउने
ऺङ्झतऩूङ्झतन यकभ उऩरब्ध गयाउन नेऩार सयकायराई ङ्झसपाङ्चयस गनेछ। आमोगफाट ङ्झसपाङ्चयस
प्राप्त बएको ङ्झभङ्झतरे तीन भङ्जहनाङ्झबर नेऩार सयकायरे ऩीङ्झडतराई त्मस्तो ऺङ्झतऩूङ्झतन यकभ
उऩरब्ध गयाउनङ्ट ऩनेछ ।”
(८) उऩदपा (९) ङ्ञझङ्जकएको छ ।
7
१६. भूर ऐनको दपा २७ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २७ को उऩदपा (१) को खण्ड (ङ) ऩङ्झछ
देहामको खण्ड (ङ१) थङ्जऩएकोछ्-
“(ङ१) दपा २९ फभोङ्ञजभ भद्दङ्टा दामय गनन ङ्झसपाङ्चयस गयेको ङ्जिियण।”
१७. भूर ऐनको दपा २8 भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २८ को उऩदपा (२) को खण्ड (ख)
ङ्ञझङ्जकएको छ ।
१८. भूर ऐनको दपा २९ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा २९ को सट्टा देहामको दपा २९ याङ्ञखएको छ
:-
“29. भद्दङ्टा दामय सम्फन्धी व्मिस्था : (१) आमोगरेभानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको कामनभा
सॊरग्न देङ्ञखएका व्मङ्ञि उऩय भद्दङ्टा चराउन घटना हॉदङ्टाको ऩङ्चयङ्ञस्थङ्झत, कायण, छानङ्झफन
प्रङ्झतिेदन य प्रभाण सङ्जहत भहान्मामाङ्झधििा सभऺ ङ्झसपाङ्चयस गननङ्टऩनेछ ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको ङ्झसपाङ्चयस गदान भद्दङ्टा चराउनङ्ट ऩने व्मङ्ञिको
सम्फन्धभा देहामको अिस्था ङ्जिद्यभान बए सो सभेत खरङ्ट ाउनङ्टऩनेछ :-
(क) आमोग सभऺ आपूराई थाहा बएसम्भको सत्म तथ्म ङ्जिियण ङ्झनजरे प्रकट
गयेनगयेको,
(ख) ङ्झनज उऩय रागेको आयोऩको सम्फन्धभा ङ्झनजरे सत्मतथ्म व्मि गयी
छानङ्झफन तथा प्रभाण सङ्करनभा सहमोग गयेनगयेको,
(ग) त्मस्तो कामभन ा सॊरग्न बएकोभा ऩिाताऩ गयेनगयेको,
(घ) ऩीङ्झडतराई ऺङ्झतऩङ्झूतन प्रदान गयेनगयेको,
(ङ) ऩीङ्झडतसॉग ऺभामाचना गयेनगयेको,
(च) बङ्जिष्मभा त्मस्तो ङ्जकङ्झसभको कामन नगनेप्रङ्झतऻा गयेनगयेको ।
(3) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको ङ्झसपाङ्चयस प्राप्त बएभा भहान्मामाङ्झधििा िा ङ्झनजफाट
अङ्झधकायप्राप्त सयकायी िकीररे प्राप्त प्रभाणको आधायभा आमोगफाट ङ्झसपाङ्चयस प्राप्त बएको
ङ्झभङ्झतरे एक िषनङ्झबर भद्दङ्टा चराउने िा नचराउनेसम्फन्धभा आधाय य कायण खरङ्ट ाई ङ्झनणनम
गनेछ ।
(४) उऩदपा (३) फभोङ्ञजभ भद्दङ्टा चराउने ङ्झनणमन बएभा भहान्मामाङ्झधििा िा
ङ्झनजफाट अङ्झधकायप्राप्त सयकायी िकीररेङ्जिशेष अदारतभा भद्दङ्टा दामय गननङ्टऩनेछ ।
(५) मस दपा फभोङ्ञजभ भद्दङ्टा दामय गदान भहान्मामाङ्झधििा िा ङ्झनजफाट अङ्झधकायप्राप्त
सयकायी िकीररे उऩदपा (२) फभोङ्ञजभको अिस्था ङ्जिद्यभान बएको तथा घटना हॉदङ्टाको
ऩङ्चयङ्ञस्थङ्झत, कायण तथा सङ्क्मभणकारीन न्मामको ङ्झसद्धान्तराई ध्मान ङ्छदई प्रचङ्झरत कानून
फभोङ्ञजभको सजामभा घटी सजाम हनङ्टेगयी भाग दाफी ङ्झरन सक्नेछ।”
१९. भूर ऐनभा दपा २९क., २९ख., २९ग., २९घ. य २९ङ. थऩ: भूर ऐनको दपा २९ ऩङ्झछ देहामका
दपा २९क., २९ख., २९ग., २९घ. य २९ङ. थङ्जऩएका छन्:-
8
“२९क.ङ्जिशषे अदारतको गठन् (१) नेऩार सयकायरेनेऩार याजऩरभा सूचना प्रकाशन गयी सशस्त्र
न्दन्न्दको मभभा घटेका भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनसॉग सम्फङ्ञन्धत भद्दङ्टाको कायफाही
य ङ्जकनाया गनन न्माम ऩङ्चयषद् को ऩयाभशनभा तीन सदस्मीम एक ङ्जिशेष अदारत गठन गनेछ ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ गठन बएको ङ्जिशषे अदारतको अध्मऺ य सदस्मभा
नेऩार सयकायरे न्माम ऩङ्चयषद्को ऩयाभशभन ा उच्छ्च अदारतका न्मामाधीशहरु भध्मेफाट
तोक्नेछ ।
(३) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ गठन बएको ङ्जिशषे अदारतको भकङ्ट ाभ काठभाडौं
उऩत्मकाभा यहनेछ ।
(४) ङ्जिशषे अदारतरे दपा २९ख. फभोङ्ञजभ ङ्ञजल्रा अदारतफाट सयेको भद्दङ्टा बए
प्रचङ्झरत कानून फभोङ्ञजभ शरुङ्ट भद्दङ्टा हेनेअदारतराई बएको अङ्झधकाय य उच्छ्च अदारतफाट
सयेको भद्दङ्टा बए प्रचङ्झरत कानून फभोङ्ञजभ ऩनङ्टयािेदन सङ्ङङ्टेअदारतराई बएको अङ्झधकाय प्रमोग
गनेछ ।
(५) ङ्जिशेष अदारतको अङ्झधकायऺेरको प्रमोग तथा कामनङ्जिङ्झध सम्फन्धी अन्म व्मिस्था
ङ्जिशेष अदारत ऐन, २०५९ फभोङ्ञजभ हनङ्टेछ ।
२९ख. भद्दङ्टा सने् (१) मो दपा प्रायम्ब हॉदङ्टाका फखत ङ्ञजल्रा अदारत िा उच्छ्च अदारतभा
ङ्जिचायाधीन यहेका सशस्त्र न्दन्न्दको मभभा बएका भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन तथा भानि
अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनसॉग सम्फङ्ञन्धत भद्दङ्टा, ऩनङ्टयािेदन, ङ्झनिेदन तथा प्रङ्झतिेदन ङ्जिशषे
अदारतभा सानन भहान्मामाङ्झधििारेसम्फङ्ञन्धत अदारतभा रेखी ऩठाउनेछ ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ रेखी आएभा सम्फङ्ञन्धत अदारतरे त्मस्तो भद्दङ्टा,
ऩनङ्टयािेदन, ङ्झनिेदन तथा प्रङ्झतिेदनसॉग सम्फङ्ञन्धत सम्ऩूणन सक्कर ङ्झभङ्झसर एक्काईस ङ्छदनङ्झबर
ङ्जिशेष अदारतभा ऩठाउनङ्टऩनेछ ।
(३) उऩदपा (२) फभोङ्ञजभ सक्कर ङ्झभङ्झसर प्राप्त बएको ङ्झभङ्झतरेऩन्र ङ्छदनङ्झबर ङ्जिशषे
अदारतरेसशस्त्र न्दन्न्दको मभभा भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन िा भानि अङ्झधकायको गम्बीय
उल्रङ्घनको घटनासॉग सम्फङ्ञन्धत बए नबएको ङ्जिषमभा छानिीन गयी याम सङ्जहत प्रङ्झतिेदन
ऩेश गनन सक्कर ङ्झभङ्झसर आमोगभा ऩठाउनङ्टऩनेछ ।
(४) उऩदपा (३) फभोङ्ञजभ सक्कर ङ्झभङ्झसर प्राप्त बएभा आमोगरेभानि अङ्झधकायको
उल्रङ्घन िा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको घटनासॉग सम्फङ्ञन्धत बए नबएको
ङ्जिषमभा छानङ्झफन गयी मथाशीघ्र सक्कर ङ्झभङ्झसर य सो को प्रङ्झतिेदन ङ्जिशेष अदारतभा ऩेश गननङ्ट
ऩनेछ ।
(५) उऩदपा (४) फभोङ्ञजभ छानङ्झफन गदान भानि अङ्झधकाय उल्रङ्घनको घटनाभा
मस ऐन फभोङ्ञजभ ऩीडक य ऩीङ्झडत ङ्झफच भेरङ्झभराऩ गनन सहभत बएभा िा ऩीङ्झडतरेऺभादान
ङ्छदन सहभङ्झत ङ्छदएभा सोही व्महोया उल्रेख गयी आमोगरे ङ्जिशेष अदारतभा सक्कर ङ्झभङ्झसर
सङ्जहत प्रङ्झतिेदन ऩशे गननङ्टऩनेछ ।
9
(६) उऩदपा (५) फभोङ्ञजभ प्राप्त प्रङ्झतिेदनको आधायभा मस ऐन फभोङ्ञजभ त्मस्तो
घटनाभा भेरङ्झभराऩ िा ऺभादानको ङ्झसपाङ्चयस सम्फन्धी कायफाहीका राङ्झग ङ्जिशषे अदारतरे
रगत कट्टा गयी त्मस्तो भद्दङ्टासॉग सम्फङ्ञन्धत सक्कर ङ्झभङ्झसर आमोगभा ऩठाउन सक्नेछ ।
(७) उऩदपा (४) फभोङ्ञजभको प्रङ्झतिेदनफाट त्मस्तो कामन भानि अङ्झधकायको
उल्रङ्घन िा भानि अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनसॉग सम्फङ्ञन्धत यहेको नदेङ्ञखएभा ङ्जिशषे
अदारतरेऩन्र ङ्छदनङ्झबर सक्कर ङ्झभङ्झसर सम्फङ्ञन्धत अदारतभा ङ्जपतान ऩठाउनङ्टऩनेछ ।
२९ग. ङ्झनिदेन ङ्छदन सक्न: े (१) ङ्जिशेष अदारतफाट भद्दङ्टा पैसरा नहदङ्टै प्रङ्झतिादीरे आपू उऩय
रगाइएको अङ्झबमोगभा उङ्ञल्रङ्ञखत घटनाको सत्मतथ्म ब्मि गयी न्माङ्जमक प्रकृमाभा सहमोग
ऩर्ङ्टमाउन, भानि अङ्झधकायको उल्रङ्घन गयेकोभा सो को ऩिाताऩ गयी बङ्जिष्मभा त्मस्तो कामन
नगने प्रङ्झतऻा गनन िा ऩीङ्झडतसॉग ऺभामाचना गननको राङ्झग भौका उऩरब्ध गयाउन ङ्जिशषे
अदारतभा ङ्झनिेदन ङ्छदन सक्नेछ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको ङ्झनिेदन ऩनन आएभा ङ्जिशेष अदारतरे त्मस्तो
ङ्झनिेदन ङ्छदनेव्मङ्ञिराई भनाङ्झसफ भौका ङ्छदनङ्टऩनेछ।
२९घ. सजाम सम्फन्धी व्मिस्था: (१) प्रचङ्झरत कानूनभा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन भानि
अङ्झधकायको गम्बीय उल्रङ्घनको कामनभा सॊरग्न व्मङ्ञिराई ङ्जिशषे अदारतरे त्मस्तो घटना
हॉदाको ऩङ्चयङ्ञस्थङ्झत, ङ्ट कायण तथा सङ्क्मभणकारीन न्मामका ङ्झसद्धान्तराई ध्मान ङ्छदई प्रचङ्झरत
कानून फभोङ्ञजभको सजामभा घटाई सजाम ङ्झनधानयण गननङ्टऩनेछ ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ घटी सजाम ङ्झनधानयण गदान देहामका ङ्जिषमराई सभेत
ङ्जिचाय गननङ्टऩनेछ्-
(क) भद्दङ्टा दामय गदान दपा २९ को उऩदपा (५) फभोङ्ञजभ ङ्झरएको भाग दाफी,
(ख) आपूराई थाहा बए सम्भको घटनाको सत्म उजागय गयी सत्म तथ्म ङ्जिियण
आमोग िा ङ्जिशषे अदारत सभऺ ऩूणन रूऩभा प्रकट गयेको,
(ग) त्मस्तो कामन गयेको िा कामभन ा सॊरग्न यहेकोभा साङ्जिङ्झत बई सो सम्फन्धभा
सत्म तथ्म ब्मि गयी न्माङ्जमक प्रकृमाभा सहमोग गयेनगयेको,
(घ) त्मस्तो कामभन ा सॊरग्न बएकोभा ऩिाताऩ गयेको,
(ङ) ऩीङ्झडतसॉग ऺभामाचना गयेको,
(च) आमोग िा ङ्जिशेष अदारतरे तोकेको यकभ ऺङ्झतऩूङ्झतको रु न ऩभा ऩीङ्झडतराई
उऩरब्ध गयाएको िा गयाउन भञ्जङ्टय गयेको,
(छ) बङ्जिष्मभा त्मस्तो कामन नगनेप्रङ्झतऻा गयेको ।
(३) मस दपाभा अन्मर जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन तत्कार प्रचङ्झरत नेऩार
कानून फभोङ्ञजभ गङ्छठत कङ्टनैअदारतफाट सशस्त्र न्दन्न्दसगॉ सम्फङ्ञन्धत घटनाभा भद्दङ्टा दामय बई
ऩङ्जहरा नैसजाम बई सकेको यहेछ बनेत्मस्तो व्मङ्ञि उऩय सोही ङ्जिषमभा मस ऐन फभोङ्ञजभ
भद्दङ्टा दामय गयी सजाम गङ्चयनेछैन ।
10
२९ङ. ऩनङ्टयािेदन ङ्छदन सक्ने् (१) ङ्जिशेष अदारतको पैसरा िा अङ्ञन्तभ आदेशभा ङ्ञचत्त नफझ्ङ्टने
ऩऺरे त्मस्तो पैसरा िा अङ्ञन्तभ आदेश बएको ङ्झभङ्झतरे ऩैंतीस ङ्छदनङ्झबर सिोच्छ्च अदारतभा
ऩनङ्टयािेदन ङ्छदन सक्नेछ ।
(२) प्रचङ्झरत कानूनभा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ
ऩयेको ऩनङ्टयािेदन सङ्ङङ्टे प्रमोजनको राङ्झग प्रधानन्मामाधीशरे न्मामऩङ्चयषद्को ऩयाभशभन ा सिोच्छ्च
अदारतका तीन जना न्मामाधीश यहेको एक सङ्क्मभणकारीन न्माम सम्फन्धी ङ्जिशषे इजरास
गठन गनेछ ।
(३) मस दपा फभोङ्ञजभ ऩनङ्टयािेदनको सनङ्टिङ्टाई गदान उऩदपा (२) फभोङ्ञजभको
सङ्क्मभणकारीन न्माम सम्फन्धी ङ्जिशेष इजरासरे सङ्क्मभणकारीन न्मामका भान्म
ङ्झसद्धान्तराई ध्मान ङ्छदनेछ ।”
२०. भूर ऐनको दपा ३८ भा सॊशोधन: भूर ऐनको दपा ३८ को सट्टा देहामको दपा ३८ याङ्ञखएको छ
:-
“३८. आमोगको कामानिङ्झध् आमोगको कामानिङ्झध मो दपा प्रायम्ब बएको ङ्झभङ्झतरे दईङ्ट िषकन ो
हनङ्टेछ ।”
२१. भूर ऐनभा दपा 40क. थऩ: भूर ऐनको दपा 40 ऩङ्झछ देहामको दपा 40क. थङ्जऩएकोछ:-
“४०क. सम्ऩङ्ञत्त हस्तान्तयण: (१) प्रचङ्झरत कानूनभा जनङ्टसकङ्टै कङ्टया रेङ्ञखएको बए ताऩङ्झन
फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिको छानङ्झफन आमोगभा यहेको अङ्झबरेखभा सशस्त्र न्दन्न्दको
मभभा फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिको सूचीभा नाभ सभािेश बई मो दपा प्रायम्ब हदॉङ्टाका
फखतसम्भ ङ्ञस्थङ्झत ऩत्ता नरागेको व्मङ्ञिको नाभभा यहेको िा त्मस्तो व्मङ्ञिको हक
राग्ने सम्ऩङ्झतभा कानून फभोङ्ञजभ अॊश बाग छङ्टट्याई फाॉकी सम्ऩङ्झत अॊङ्ञशमायङ्झफच
अॊशिण्डा गनन िा हकिाराको नाभभा नाभसायी दाङ्ञखर खाङ्चयज गनेसम्फन्धी ङ्झरखत
ऩाङ्चयत गननको राङ्झग हकिारारे सम्फङ्ञन्धत कामारन म िा ङ्झनकामभा ङ्झनिेदन ङ्छदन
सक्नेछ।
(२) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभ ङ्झनिेदन ऩयेभा सम्फङ्ञन्धत कामानरम िा
ङ्झनकामरे ङ्झनिेदक फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिको हकिारा हो िा होइन बङ्ङे य ङ्झनजका
अङ्झतङ्चयि अन्म हकिारा बए नबएको सम्फन्धभा आिश्मक जाचॉ फझङ्ट गनेछ।
(३) उऩदपा (२) फभोङ्ञजभ जाचॉ फझङ्ट गदान ङ्झनिेदक भार हकिारा बएको
देङ्ञखएभा फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिको सम्ऩङ्ञत्तको अॊश बाग ङ्झनजको नाभभा कामभ याखी
फाॉकी सम्ऩङ्ञत्त ङ्झनिेदकको नाभभा य अन्म हकिारा सभेत यहेको बए फेऩत्ता ऩाङ्चयएको
व्मङ्ञि, ङ्झनिेदक तथा अन्म हकिाराको बाग सभेत छङ्टट्टाई फेऩत्ता ऩाङ्चयएको ब्मङ्ञिको
नाभफाट ङ्झनिेदकको बागको सम्ऩङ्ञत्त ङ्झनिेदकको नाभभा नाभसायी तथा दाङ्ञखर खाङ्चयज
गने ङ्झनणमन गननङ्टऩनेछ ।
11
(४) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिको नाभभा फैंक
खाताभा यहेको यकभ त्मस्तो व्मङ्ञिरेकसैराई ईच्छ्छाएको यहेछ बनेसोही व्मङ्ञिराई
य त्मस्तो ईच्छ्छाइएको व्मङ्ञि यहेनछ बने ङ्झनजको हकिाराराई सम्फङ्ञन्धत फैंकरे
बिङ्ट ानी ङ्छदनङ्टऩनेछ ।
(५) उऩदपा (१) फभोङ्ञजभको फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिरे कङ्टनै सयकायी
ङ्झनकाम, प्रङ्झतष्ठान िा सॊस्थाभा सेिा गये फाऩत ङ्झनजको सेिा शतन सम्फन्धी कानून
फभोङ्ञजभ ङ्झनजरेप्राप्त गनेङ्झनिृत्तबयण, उऩदान रगामतका सेिा सङ्जङ्टिधा प्राप्त गङ्चयसकेको
यहेनछ बने त्मस्तो सेिा सङ्जङ्टिधा फेऩत्ता ऩाङ्चयएको व्मङ्ञिको हकिाराराई उऩरब्ध
गयाउनङ्टऩनेछ ।
२२. रुऩान्तय् भूर ऐनको ङ्जिङ्झध ङ्झनभानण शरङ्ट फाहे़ ठाउॉ ठाउॉभा यहेका “व्मिस्थाङ्जऩका-सॊसद” बङ्ङे
शब्दहरुको सट्टा “सङ घीम सॊसद” बङ्ङेशब्दहरु याखी रुऩान्तय गङ्चयएकोछ ।
