– केशव दाहाल
नेपालको राजनीतिमा ‘कम्युनिस्ट’ केवल एउटा दलीय ट्याग मात्र होइन, यो एउटा बलियो सामाजिक मनोविज्ञान र परिवर्तनको संवाहक पनि हो। इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा कम्युनिस्ट शक्तिहरूले कहिले सशस्त्र विद्रोह त कहिले शान्तिपूर्ण जनआन्दोलनमार्फत देशको काँचुली फेर्न नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरे। तर, पछिल्लो समय टुटफुट र आन्तरिक अन्तर्द्वन्द्वले यो शक्ति केही ओझेलमा परेको भान हुन्छ। यस्तो अवस्थामा प्रश्न उठ्छ– के नेपालमा कम्युनिस्टहरू पुनः पहिलो शक्ति बन्न सक्छन्? यसको सरल र वस्तुगत उत्तर हो– यदि प्रचण्डको गतिशील नेतृत्वमा सबै वामपन्थी शक्तिहरू एकै ठाउँमा उभिने हो भने, कम्युनिस्टहरूको पुनरागमन मात्र होइन, वर्चस्व नै स्थापित हुने निश्चित छ।
१. प्रचण्ड नेतृत्वको अपरिहार्यता र सन्तुलनको राजनीति
पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ नेपाली राजनीतिका त्यस्ता पात्र हुन्, जोसँग ‘आन्दोलन’ र ‘राज्यसत्ता’ दुवैलाई बुझ्ने र सञ्चालन गर्ने अद्वितीय अनुभव छ। केपी शर्मा ओलीसँगको विगतको एकता (नेकपा) ले के प्रमाणित गरेको थियो भने– जब पहाडजस्ता दुई शक्ति मिल्छन्, तब देशमा झन्डै दुई-तिहाइको जनमत प्राप्त हुन्छ।
प्रचण्डमा भएको राजनीतिक लचिलोपन, मुद्दाहरूलाई स्थापित गर्ने कला र सबैलाई समेटेर लैजान सक्ने ‘फ्युजन’ को क्षमताले नै उनलाई सम्पूर्ण कम्युनिस्टहरूको साझा नेता बन्ने आधार प्रदान गर्छ। ओलीको संगठनात्मक पकड र प्रचण्डको वैचारिक एवं आन्दोलनात्मक उचाइ मिल्दा सिर्जना हुने ऊर्जाले नेपालको राजनीतिलाई स्थायित्व र समृद्धिको दिशामा लैजान सक्छ।
२. ऐतिहासिक उपलब्धि र साझा एजेन्डा
गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र समावेशिता जस्ता एजेन्डाहरू कम्युनिस्ट आन्दोलनकै उपज हुन्। यी उपलब्धिहरूलाई संस्थागत गर्न र समाजवादको आधार तयार पार्न पुनः एकपटक वामपन्थीहरूको एकीकृत शक्ति आवश्यक छ। जब प्रचण्डले सम्पूर्ण वामपन्थीहरूको नेतृत्व गर्ने संकल्प गर्छन्, तब ती छरिएका मतहरू एकीकृत हुन्छन् जसले गैर-कम्युनिस्ट शक्तिहरूलाई रक्षात्मक अवस्थामा पुर्याउँछ।
३. संगठनात्मक जालो र जनमतको मनोविज्ञान
नेपालको भूगोल र सामाजिक संरचनामा कम्युनिस्टहरूको प्रभाव तल्लो तहसम्म छ। एमालेको बलियो संगठन र माओवादीको वैचारिक पकड भएका कार्यकर्ताहरू जब एउटै झण्डामुनि गोलबन्द हुन्छन्, तब गाउँदेखि केन्द्रसम्म एउटा यस्तो अभेद्य किल्ला तयार हुन्छ, जसलाई भत्काउन कुनै पनि लोकतान्त्रिक वा अन्य शक्तिलाई असम्भव प्रायः हुन्छ। निर्वाचन प्रणाली (मिश्रित निर्वाचन प्रणाली) ले पनि ठूला दलहरूको गठबन्धन वा एकतालाई नै पुरस्कृत गर्ने हुँदा, वाम एकता पहिलो शक्ति बन्ने निर्विकल्प मार्ग हो।
४. आर्थिक–सामाजिक रुपान्तरणको नेतृत्व
अहिलेको मुख्य चुनौती भनेको युवा पलायन रोक्नु र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माण गर्नु हो। छरिएर रहेका कम्युनिस्ट शक्तिहरूले साना–साना गुटमा अल्झिनुभन्दा प्रचण्डको नेतृत्वमा एउटै ‘समाजवादी मोर्चा’ वा एकीकृत पार्टी बनाएर उत्पादनको मोडेलमा काम गर्ने हो भने, त्यसले जनतामा हराउँदै गएको आशा पुनः जगाउनेछ। जनताले अहिले पनि एउटा बलियो र स्थिर सरकार चाहेका छन्, जुन केवल ‘ओली–प्रचण्ड’ को सुझबुझपूर्ण सहकार्य र प्रचण्डको सर्वस्वीकार्य नेतृत्वबाट मात्र सम्भव देखिन्छ।
५. निष्कर्ष: एकता नै शक्तिको स्रोत
नेपालमा कम्युनिस्ट आन्दोलन सकिएको छैन, बरु यो एउटा नयाँ ‘सिंथेसिस’ (संश्लेषण) को पर्खाइमा छ। केपी ओली र प्रचण्डबीचको रणनीतिक मिल्ती र अन्ततः प्रचण्डले सबै वामपन्थीलाई एउटै मालामा गाँस्ने नेतृत्वदायी भूमिका खेल्ने हो भने, नेपालमा कम्युनिस्टहरूलाई पहिलो शक्ति बन्न कसैले रोक्न सक्दैन।
”विभाजनले कमजोरी दिन्छ, एकताले वैभव।”
त्यसैले, अबको आवश्यकता संकीर्ण स्वार्थभन्दा माथि उठेर, विगतका गल्तीहरूबाट पाठ सिक्दै, प्रचण्डको नेतृत्वमा सम्पूर्ण कम्युनिस्टहरू एक हुनु नै हो। यसो हुन सकेमा आगामी निर्वाचनहरूमा कम्युनिस्ट शक्ति पुनः पहिलो राष्ट्रिय शक्तिको रूपमा उदय हुनेछ र देशले साँचो अर्थमा समाजवादको बाटो समात्नेछ।
