नेपाली राजनीतिको पछिल्लो निर्वाचन परिणाम र शक्ति समीकरणलाई हेरेर धेरैले एउटा प्रश्न गरिरहेका छन्– के नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरू पनि छिमेकी भारतीय राज्य पश्चिम बंगालकै नियतिमा पुग्न लागेका हुन्? बंगालमा ३४ वर्ष शासन गरेको कम्युनिस्ट शक्ति जसरी शून्यप्रायः बन्यो, नेपालमा पनि त्यस्तै ‘डिक्लाइन’ सुरु भएको हो कि भन्ने संशय पैदा हुनु स्वाभाविक देखिन्छ। तर, नेपालको भू-राजनीति र यहाँको कम्युनिस्ट आन्दोलनको मौलिकतालाई गहिरोसँग बुझ्ने हो भने एउटा कुरा स्पष्ट छ ।
— जबसम्म पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को नेतृत्व र गतिशीलता कायम रहन्छ, नेपालमा कम्युनिस्ट आन्दोलन कमजोर हुने कुरा एउटा ‘दिवा सपना’ मात्र साबित हुनेछ। बंगालको नियति र नेपालको मौलिकता पश्चिम बंगालमा कम्युनिस्टहरूले सत्ताको स्वादमा रमाउँदा जनताको फेरिएको मनोविज्ञान र समयको पदचापलाई ठम्याउन सकेनन्। उनीहरू जडसूत्रवाद (Dogmatism) मा फसे। तर नेपालमा प्रचण्डको नेतृत्व यस्तो नेतृत्व हो, जसले समयको मागअनुसार आफूलाई निरन्तर रूपान्तरण गर्न सक्छ। जनयुद्धको भीषण राप र तापबाट शान्ति प्रक्रियाको सहज अवतरण गराउनु विश्व राजनीतिमै एउटा विलक्षण प्रतिभाको उदाहरण हो। विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनको ‘मियो’ आज विश्वभर कम्युनिस्ट आन्दोलन रक्षात्मक अवस्थामा छ। यस्तो समयमा माक्र्स, लेनिन र माओपछिको वैचारिक स्पष्टता र साहस भएको नेताका रूपमा प्रचण्डलाई हेरिन्छ। उनले केवल सिद्धान्त मात्र घोकेनन्, बरु नेपालको धरातलीय यथार्थमा त्यसलाई प्रयोग गरेर देखाए। साहस र आँट: १० वर्षे जनयुद्धको नेतृत्व गर्नु र त्यसलाई गणतन्त्रको एजेन्डामा ढाल्नु सामान्य आँटको विषय थिएन। संकटको सारथि: संविधान निर्माणका बेला होस् वा राष्ट्रिय-अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिको जटिल मोडमा, प्रचण्डले सधैँ निकासको बाटो देखाएका छन्। उनको ‘पोलिटिकल एक्युमेन’ (राजनीतिक चातुर्य) ले नै आज नेपालमा गणतन्त्र, संघीयता र समावेशिता जस्ता उपलब्धिहरू सम्भव भएका हुन्। किन अझै पनि प्रचण्ड नै?
बौद्धिक स्तरदेखि भुइँमान्छेसम्मको मनोविज्ञान बुझ्न सक्ने खुबी भएका नेता नेपालमा विरलै छन्। अहिले देश आर्थिक र राजनीतिक रूपमा जुन संकटमा छ, त्यसको समाधान गर्ने क्षमता र जनमतको कदर गर्ने संस्कार प्रचण्डमा मात्रै देखिन्छ। सामाजिक र सांस्कृतिक विविधताले भरिएको नेपालमा सबै क्षेत्रले विश्वास गर्न सक्ने र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको बलियो उपस्थिति देखाउन सक्ने ‘स्ट्याचर’ प्रचण्डको मात्रै छ। कम्युनिस्ट आन्दोलनभित्रका उतारचढावलाई हेरेर कतिपयले आलोचना त गर्छन्, तर संकट पर्दा फेरि सबैको नजर प्रचण्डकै साहसिक निर्णयमा गएर ठोकिन्छ। यो नै उनको नेतृत्वको अपरिहार्यता हो। निष्कर्ष नेपालका कम्युनिस्टहरूलाई कमजोर पार्न खोज्ने शक्तिहरूका लागि वर्तमान मत परिणाम एउटा मसला हुन सक्छ। तर, जबसम्म प्रचण्डको नेतृत्वमा कम्युनिस्ट आन्दोलन अघि बढ्छ, तबसम्म नेपालमा मात्र होइन, विश्वकै कम्युनिस्टहरूले आफ्नो झण्डा उच्च राख्ने ऊर्जा प्राप्त गरिरहनेछन्। जनताको विश्वास र भरोसा अझै पनि प्रचण्डप्रति नै छ, किनकि उनी ‘स्टाटस को’ (यथास्थिति) मा रमाउने नेता नभएर निरन्तर क्रान्तिका संवाहक हुन्।
लेखक केशब दाहाल
