इतिहास साक्षी छ, कायरहरू सधैं सुरक्षित महलमा लुकेर षडयन्त्र बुन्छन्, तर क्रान्तिकारीहरू हिउँले काटेका लेक र भोकले थिचेका बस्तीहरूमा मृत्युसँग पौंठेजोरी खेल्छन्। आज जसले सुविधाको कुर्सी र गणतन्त्रको ‘रोटी’ खाँदै १७ हजारको हिसाब माग्छन्, उनीहरूले कहिल्यै सोधे— त्यो १७ हजार जन्मिने परिस्थिति कसले बनायो? सिंहदरबारको त्यो विलासी सोफामा बसेर “टाउकाको मूल्य” तोक्नेहरूले के बिर्सिए भने— विचारलाई बन्दुकले मार्न सकिँदैन र साहसलाई मूल्यले किन्न सकिँदैन।
१. राज्यको हारको दस्तावेज: त्यो टाउकाको मूल्य जब राज्यले प्रचण्डको टाउकाको मूल्य तोक्यो, त्यो वास्तवमा प्रचण्डको शक्ति होइन, बरु तत्कालीन सत्ताको लाचारी र हारको स्वीकारोक्ति थियो। बंकरभित्र लुकेको सत्ता विचारसँग डराएको थियो। प्रचण्ड विदेशी सुरक्षा घेरामा थिएनन्, उनी त उत्पीडित जनताका आँखामा थिए। दलितको ढोकाभित्र, भूमिहीनको मुटुमा र अपमानित महिलाको आत्मसम्मानमा उनी एउटा ‘आँधी’ बनेर बसेका थिए। आज त्यही इतिहासको जगमा उभिएर उनैलाई गाली गर्नेहरू ‘कृतघ्न’ बाहेक केही होइनन्।
२. २०४६ को त्यो ‘नक्कली’ प्रजातन्त्र र २०५२ को विष्फोट २०४६ पछि आएको भनिएको प्रजातन्त्र केवल दरबार र केही मुठ्ठीभर टाठाबाठाहरूको पेवा थियो। गाउँमा अझै सामन्तवादको राज थियो, विभेदको विष फैलिएको थियो। राज्य शान्त थिएन, राज्य त ‘मौन’ थियो। र, त्यो मौनता सबैभन्दा क्रुर हिंसा थियो। जब सिंहदरबारले जनताका आवाजलाई “केही होइनन्” भन्यो, तब प्रचण्डले “यिनै इतिहास हुन्” भन्ने साहस देखाए। जनयुद्ध कुनै रहर थिएन, यो त दशकौँको अपमान र भोकको अन्तिम विष्फोट थियो।
३. किन खुम्चियो त शक्ति? आज प्रचण्ड शक्तिको हिसाबले चौथो नम्बरमा छन् भन्दै खिसीट्युरी गर्नेहरूले बुझ्नुपर्छ— सत्ता सधैं विचारभन्दा कमजोर हुन्छ। तर, यो पनि सत्य हो कि हिजो टाउकाको मूल्य तोकिँदा प्रचण्डका लागि ढाल बन्ने कार्यकर्ता आज खाडीको तातो बालुवामा पसिना बेच्न बाध्य छन्। १७ हजार शहीदको सपना र सत्ताको कुर्सीबीचको दुरी जब बढ्दै गयो, तब जनताको मनमा निराशा छायो। प्रचण्डले जोखिम त लिए, तर त्यो जोखिमको फल ‘बिचौलिया’ र ‘अवसरवादी’हरूले चाख्न थालेपछि क्रान्तिको राप र ताप घट्नु स्वाभाविक थियो।
४. प्रश्न गर्नेहरूलाई सोध्न मन लाग्छ… के तिमीहरूले टाउकाको मूल्य तोकिएको समयको त्यो भयावह अन्धकार देखेका थियौ? के तिमीहरूले काख रित्तिएका आमाहरूको त्यो बलिदानको मूल्य बुझेका छौ? आज समावेशीता र संघीयताको उपभोग गर्नेहरू, के तिमीहरूले यो अधिकार सित्तैमा पाएका हौ? १७ हजार गन्नेहरूले कहिल्यै त्यो १७ हजारलाई मर्न बाध्य पार्ने पुरानो सत्ताको क्रुरता गनेनन्। प्रचण्डलाई प्रेम गर्नु भनेको कुनै व्यक्तिलाई पुज्नु होइन, बरु त्यो कालखण्डको साहसलाई स्वीकार गर्नु हो। निष्कर्ष: इतिहासले मूल्य तोक्नेछ समयले धेरै कुरा बदल्छ, तर ‘डर नमान्ने साहस’ सधैं दुर्लभ हुन्छ। प्रचण्ड आज पनि नेपाली राजनीतिको त्यस्तो केन्द्रविन्दु हुन्, जसलाई गाली नगरी कसैको राजनीति चल्दैन। उनी सजिलै सम्झौता गरेर सुरक्षित बस्न सक्थे, तर उनले जोखिम रोजे। किनकि इतिहास सुरक्षित मान्छेहरूबाट होइन, जोखिम लिनेहरूबाट लेखिन्छ। शक्तिमा तल-माथि हुनु एउटा चुनावी अंकगणित मात्र हो, तर इतिहासको कठघरामा प्रचण्ड कहिल्यै सानो हुने छैनन्। किनकि, जसले आफ्नो टाउकाको मूल्य जनताको स्वतन्त्रतासँग साटेन, उसको स्थान सधैं उच्च रहनेछ।
लेखक केशब दाहाल
