आज जावलाखेल, ललितपुरमा रहेको सेन्ट्रल जू घुम्ने अवसर मिल्यो। काठमाडौँ उपत्यकाको बीचमै रहेको यो जू प्रकृति, वन्यजन्तु र संरक्षणको बारेमा बुझ्नका लागि निकै महत्वपूर्ण स्थान रहेछ। यहाँ घुम्दा केवल मनोरञ्जन मात्र होइन, नेपालको वन्यजन्तु संरक्षणको इतिहास र प्रयासहरूबारे पनि धेरै कुरा थाहा पाइन्छ। सेन्ट्रल जूको इतिहास निकै पुरानो छ। यसको सुरुवात सन् १९३२ मा तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री जुद्ध शम्शेरले निजी जूका रूपमा गरेका थिए। त्यो समयमा यो जू सर्वसाधारणका लागि खुला थिएन र मुख्य रूपमा शासक वर्गका लागि मात्र प्रयोग हुने स्थान थियो।

        पछि देशमा राजनीतिक परिवर्तन आएपछि सन् १९५६ मा यो जू सर्वसाधारणका लागि खुला गरियो। त्यसपछि यसले विस्तारै नेपालकै एक महत्वपूर्ण वन्यजन्तु संरक्षण केन्द्रको रूपमा विकास हुँदै गयो। हाल सेन्ट्रल जू राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (NTNC) को व्यवस्थापनमा सञ्चालन भइरहेको छ। करिब ६ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यो जूमा अहिले लगभग १२० भन्दा बढी प्रजातिका करिब १,४०० भन्दा बढी जनावर र चराचुरुङ्गीहरू रहेका छन्।

       यहाँ बाघ, गैंडा, भालु, हात्ती, चिम्पान्जी, बाँदर, रेड पाण्डा लगायत धेरै प्रकारका जनावरहरू देख्न पाइन्छ। साथै नेपालमा पाइने विभिन्न प्रकारका चराचुरुङ्गीहरू पनि यहाँ संरक्षण गरिएका छन्। यो जू केवल जनावरहरू हेर्ने ठाउँ मात्र होइन। यसले वन्यजन्तु उद्धार, संरक्षण, अनुसन्धान र जनचेतना बढाउने काम पनि गर्दै आएको छ। जोखिममा परेका जनावरहरूलाई यहाँ ल्याएर संरक्षण गर्ने र पुनः प्राकृतिक वातावरणमा फर्काउने प्रयास पनि गरिन्छ। जू भित्र ठूलो पोखरी, हरियाली बगैंचा, विश्राम गर्ने ठाउँ, बालबालिकाका लागि खेल्ने क्षेत्र र केही शैक्षिक जानकारी दिने स्थानहरू पनि छन्। ताल वरिपरि हिँड्दै वातावरणको आनन्द लिनु, फोटो खिच्नु र परिवार वा साथीहरूसँग समय बिताउनु यहाँको मुख्य आकर्षण हो।

       आज यहाँ घुम्दा प्रकृतिको नजिक भएको अनुभूति भयो। शहरको व्यस्त जीवनबाट केही समय टाढा बसेर हरियाली वातावरणमा समय बिताउन पाउँदा मन निकै शान्त र ताजा भयो। यस्ता स्थानहरूले हामीलाई वन्यजन्तु र प्रकृतिको महत्व सम्झाउँछन् र संरक्षण गर्न प्रेरणा पनि दिन्छन्। यदि तपाईं काठमाडौँ आउनुभएको छ वा उपत्यकामा बस्नुहुन्छ भने जावलाखेलको सेन्ट्रल जू एकपटक अवश्य घुम्न लायक स्थान हो। यहाँ घुम्दा मनोरञ्जन मात्र होइन, प्रकृति र वन्यजन्तुको महत्व पनि बुझ्न पाइन्छ।