नमस्ते साथीहरू,

आज एउटा गम्भीर विषयमा कुरा गरौँ। चुनाव सकियो, नतिजा आयो, तर के हामीले साँच्चै आफ्नो विवेक प्रयोग गरेर भोट दियौँ कि कसैको ‘एल्गोरिदम’ को जालोमा परेर झुक्कियौँ? रास्वपा जस्ता नयाँ शक्तिहरूले “एल्गोरिदम” प्रयोग गरेर मत ल्याए भन्नुको भित्री अर्थ निकै डरलाग्दो छ।

​यसलाई अलि आक्रामक र प्रस्ट रूपमा बुझौँ:

​ १. मोबाइलको स्क्रिनबाटै दिमाग कब्जा (Mind Games):

तपाईंले फेसबुक वा टिकटक खोल्दा एउटै पार्टीका भिडियो किन बारम्बार आउँछन्? यो कुनै संयोग होइन। यो त एल्गोरिदमको खेल हो। पैसा खर्चेर र प्रविधिको सेटिङ मिलाएर तपाईंको मोबाइलमा एउटै कुरा देखाइरहनु भनेको जनतालाई एकतर्फी सूचनाको घेरामा पार्नु हो। के यो ‘प्रविधि’ हो कि जनतालाई भ्रममा पार्ने एउटा डिजिटल षड्यन्त्र?

​ २. मतपत्र होइन, मतदाताको सोच नै ‘ह्याक’ गरियो:

धेरैलाई लागेको छ कि भोट त हामीले नै हालेको हो। तर, त्यो भोट हाल्न बाध्य पार्ने वातावरण कसले बनायो? २४ घण्टा मोबाइलमा एउटै अनुहार र एउटै कुरा देखाइएपछि मान्छेको दिमागले अरू सोच्नै सक्दैन। यसरी प्रविधिको दुरुपयोग गरेर जनताको स्वतन्त्र निर्णय गर्ने क्षमतालाई नै ‘ह्याक’ गरियो। यो सरासर मतदातामाथि गरिएको मानसिक जालझेल हो।

​३. समानुपातिक सिटको गणितीय दाउपेच:

निर्वाचन आयोगले प्रयोग गर्ने ‘सेन्ट लग’ (Sainte-Laguë) जस्ता एल्गोरिदम र सूत्रहरूलाई यिनीहरूले आफ्नो फाइदाका लागि कसरी व्याख्या गरे? थोरै भोट ल्याए पनि धेरै सिट पाइने दाउपेच बुझेर नै यिनीहरूले प्रविधिको बढी प्रचार गरे। के यो इमानदार राजनीति हो कि गणितीय सन्तुलन मिलाएर सत्तामा पुग्ने चलाखी?

​ निष्कर्ष:

हामीले सोचेका थियौँ—नयाँ विकल्प आयो। तर, वास्तवमा यो त प्रविधि र एल्गोरिदमको सहारामा बुनिएको एउटा ‘डिजिटल चक्रव्यूह’ रहेछ। कागजको मतपत्रमा हातले छाप लगाए पनि, त्यो हात चलाउने दिमागलाई चाहिँ मोबाइलको एल्गोरिदमले पहिले नै नियन्त्रणमा लिइसकेको थियो।

​साथीहरू, प्रविधिले देखाएको चमकधमकमा नभुलौँ। कसैले ‘एल्गोरिदम’ को धाक लगाएर हाम्रो मत र भविष्यमाथि खेलबाड गरिरहेको त छैन? गम्भीर भएर सोचौँ!