राइनास नगरपालिका– ६ धमिलिकुवा पौवा टोलका भूमिहीन दलित समुदायहरु सकसपूर्ण दैनिकी र अन्यौलग्रस्त जीवनयापन गर्न बाध्य छन् । यसका बारेमा सम्बन्धित निकायको ध्यान पुग्न सकेको छैन ।
दैनिक जीवनयापन, बालबालिकाको लालनपालन, शिक्षाआर्जन र स्वास्थ्योपचार जस्ता विषयमा समस्या झेल्दै आएका पौवा बासीको अवस्था बारे स्थानीयतह देखि सामाजिक संघसंस्था र सबै तहका सरकार बेखवर छन् ।
अधिकांश बासिन्दा राइनासकै प्यारजुङ र केही परिवार सुन्दरबजारको कुन्छाबाट त्यहाँ गएर सार्वजनिक जग्गामा बसोबास गर्दै आएका हुन् । १३ घरपरिवार रहेको पौवा बासीको घरबास र खेतीपातीका लागि आफ्नै जग्गा छैन भने घर समेत सुरक्षित र व्यवस्थित छैनन् । कमाई गरिखाने जमिन नभएकै कारण कृषि उत्पादन र पशुपालनमा अघि बढ्न नसकिएको र त्यसकारण राम्रो कमाई गर्न समेत नसिकएको अगुवा महिला विष्णुमाया परियार बताउनुहुन्छ । कसैको पनि नियमित रोजगारी नभएको हुँदा मेलापातकै भरमा खानपान र लालनपालन गर्दै आएको उहाँले बताउनुभयो ।
कसैले अधिँया खेती गर्दै आएको भएपनि त्यसले लामो समय नपुग्ने हुँदा किनेरै खानुपर्ने बाध्यता रहेको छ । नियमित आम्दानीको स्रोत नभएकाले उनीहरुले जहिल्यै आर्थिक अभाव भोग्नु परेको छ । भूमिहीनको समस्या र बस्ती व्यवस्थापन जस्ता समस्या समाधान प्रति वडा, नगरपालिका वा त्यस भन्दा माथिल्लो निकायको चासो नदेखाएको पौवा बासीको गुनासो छ ।
उक्त बस्तीमा आर्थिक अवस्था सवल नभएको, बालबालिका नियमित रुपमा विद्यालय नजाने र बालविवाह मुख्य समस्या रहेको पाइएको छ । विद्यालय जाने उमेरका बालबालिका ३० जना रहेका र ९ कक्षा माथि पढ्ने भने कोही पनि छैनन् । त्यहाँ बासिन्दा अधिँया खेतीपाती गर्ने, बाख्रा, सुँगुर बँगुर पाल्ने गरेरै जीविकोपार्जन गर्दै आएको र पछिल्लो समय महिलाहरुले पञ्चेबाजा बजाउने सीप विकास गर्दै आएका छन् ।
यस विषयमा उक्त बस्तीका लागि धेरै ठूला योजना र कार्यक्रम गर्न नसकिए पनि गतसाल पञ्चेबाजा खरिदमा सहयोग गरिएको, बिजुलीको पोल उपलब्घ गराइएको र गल्लीमा ढुंगा छाप्ने काम भएको उक्त वडाका अध्यक्ष गोविन्द चिलुवालले बताउनुभयो । सो वस्तीका विद्यार्थीले विद्यालय छाड्ने क्रम बढ्दो देखिएकाले अब शैक्षिक सहयोगको कार्यक्रम गर्ने सोच बनाइएको र त्यसलाई कार्यान्वयन गराएरै छाड्ने पनि उहाँले बताउनुभयो ।
